出絃、入絃
歷代琴譜說明右手指法動作時,慣以「向內」、「向外」、「入絃」、「出絃」表示運指動作方向。明代以前,存在兩種表示的方式,直到清代才統一。
明代的兩種方式如下:
- 以彈琴者身體為運動方向的參考座標中心。向徽的方向,為向外、出絃;向身的方向,為向內、入絃。
- 以彈琴者的右手掌心為運動方向的參考座標中心。向掌心彈,也就是為甲肉兼用,為入絃。指張開彈,也就是純甲音,為出絃。使用這套系統的琴譜,不稱向內或向外。
這兩種表示方式,對於食、中、名的運指來說沒有差別,卻會造成大指托、擘指法的表述上互相顛倒。
《太音大全集》的指法《手勢圖》,首圖「右手大指」稱:「凡用指向身曰內曰入 向徽曰外曰出」1 《琴曲集成》冊一,頁 63 。屬於第一種方式,「擘」為向外出絃。
不過《太音大全集》卷五的〈右手指法〉,採用的是第二種方式,也就是「擘」為「大指入絃」。
兩套系統,一直並用到明末。清代起,統一採用以身體為座標中心的表示方式,只有極少數的例外。
| 譜 | 擘 | 抹 | 座標中心 | |
|---|---|---|---|---|
| 名數發端 | 出絃 | 徽 | 入絃 | 身 |
| 琴議 | 入絃 | 徽 | 入絃 | 掌 |
| 事林廣記 | 出絃 | 徽 | 入絃 | 身 |
| 琴言十則 | 向內 | 徽 | 向內 | 掌 |
| 太音大全集手勢圖 | 向外出絃 | 徽 | 向內入絃 | 身 |
| 太音大全集 | 入絃 | 徽 | 入絃 | 掌 |
| 謝琳太古遺音 | 入絃 | 徽 | 入絃 | 掌 |
| 新刊發明琴譜 | 向外出絃 | 徽 | 向內入絃 | 身 |
| 風宣玄品 | 向外 | 徽 | 向內 | 身 |
| 梧岡琴譜 | 入絃 | 徽 | 入絃 | 掌 |
| 太音傳習 | 向外出絃 | 徽 | 向內入絃 | 身 |
| 杏莊太音補遺 | 入絃 | 徽 | 入絃 | 掌 |
| 琴譜正傳 | 入絃 | 徽 | 入絃 | 掌 |
| 重修真傳琴譜 | 入絃 | 徽 | 入絃 | 掌 |
| 五音琴譜 | 入絃 | 徽 | 入絃 | 掌 |
| 真傳正宗琴譜 | 出絃 | 徽 | 入絃 | 身 |
| 玉梧琴譜 | 入絃 | 徽 | 入絃 | 掌 |
| 太和正音琴譜 | 出絃 | 徽 | 入絃 | 身 |
| 文會堂琴譜 | 入絃 | 徽 | 入絃 | 掌 |
| 綠綺新聲 | 向外出絃 | 徽 | 入絃 | 身 |
| 藏春塢琴譜 | 入絃 | 徽 | 入絃 | 掌 |
| 陽春堂琴經 | 向內 | 身 | 向內 | 身 |
| 陽春堂琴譜 | 向內 | 身 | 向內 | 身 |
| 琴適 | 向外出絃 | 徽 | 向內入絃 | 身 |
| 新傳理性元雅 | 入絃 | 徽 | 入絃 | 掌 |
| 思齊堂琴譜 | 入絃 | 徽 | 入絃 | 掌 |
| 樂仙琴譜 | 向內 | 身 | 向內 | 身 |
| 太音希聲 | 出絃 | 徽 | 入絃 | 身 |
| 古音正宗 | 入絃 | 徽 | 入絃 | 掌 |
| 徽言秘旨 | 出絃 | 徽 | 入絃 | 身 |
| 義軒琴經 | 出絃 | 徽 | 入絃 | 身 |
| 琴學心聲諧譜 | 出絃 | 徽 | 入絃 | 身 |
| 琴苑心傳 | 向外出絃 | 徽 | 向內 | 身 |
| 太古正音琴譜 | 向內 | 身 | 向內 | 身 |
| 太古正音琴經 | 向內 | 身 | 向內 | 身 |
| 大還閣琴譜之萬峰閣指法閟箋 | 向外出絃 | 徽 | 向內入絃 | 身 |
| 松風閣琴瑟譜 | 向外 | 徽 | 身 | |
| 松風閣琴譜 | 向外 | 徽 | 身 | |
| 琴譜析微 | 向外出絃 | 徽 | 向內入絃 | 身 |
| 徽言秘旨訂 | 出絃 | 徽 | 入絃 | 身 |
| 蓼懷堂琴譜 | 出絃 | 徽 | 入絃 | 身 |
| 一峰園琴譜 | 出絃 | 徽 | 入絃 | 身 |
| 誠一堂琴譜 | 出絃 | 徽 | 入絃 | 身 |
| 琴學正聲 | 向內入絃 | 身 | 向內入絃 | 身 |
| 澄鑒堂琴譜 | 向外出絃 | 徽 | 向內入絃 | 身 |
| 德音堂琴譜 | 向內入絃 | 身 | 入絃 | 身 |
| 五知齋琴譜 | 向內入絃 | 身 | 向內入絃 | 身 |
| 臥雲樓琴譜 | 向外出絃 | 徽 | 向內入絃 | 身 |
| 存古堂琴譜 | 向外出絃 | 徽 | 向內入絃 | 身 |
| 琴學練要 | 向外 | 徽 | 向內 | 身 |
| 春草堂琴譜 | 入絃 | 身 | 入絃 | 身 |
| 龍吟閣秘本琴譜 | 向外出絃 | 徽 | 向內入絃 | 身 |
| 潁陽琴譜 | 向內入絃 | 身 | 入絃 | 身 |
| 蘭田館琴譜 | 向內入絃 | 身 | 入絃 | 身 |
| 琴香堂琴譜 | 向外出絃 | 徽 | 向內入絃 | 身 |
| 研露樓琴譜 | 向外 | 徽 | 向內入絃 | 身 |
| 大樂元音 | 身 | 向內入絃 | ||
| 桐園草堂琴譜 | 向內入絃 | 身 | 向內入絃 | 身 |
| 酣古齋琴譜 | 向內入絃 | 身 | 入絃 | 身 |
| 自遠堂琴譜 | 向內入絃 | 身 | 向內入絃 | 身 |
| 碧鮮出絃方指法字母匯參確解 | 入絃 | 身 | 入絃 | 身 |
| 琴譜諧聲 | 入絃 | 身 | 向內入絃 | 身 |
| 師白山房琴譜 | 向內入絃 | 身 | 入絃 | 身 |
| 峰抱樓琴譜 | 向內 | 徽 | 向內入絃 | 掌 |
| 琴學軔端 | 向內入絃 | 身 | 向內入絃 | 身 |
| 鄰鶴齋琴譜 | 向內 | 身 | 向內 | 身 |
| 二香琴譜 | 入絃 | 身 | 入絃 | 身 |
| 樂山堂琴譜 | 向內入絃 | 身 | 入絃 | 身 |
| 一經廬琴學 | 向內入絃 | 身 | 向內入絃 | 身 |
| 梅花仙館琴譜 | 入絃 | 身 | 入絃 | 身 |
| 律音彙考 | 入絃 | 入絃 | 身 | |
| 琴譜正律 | 入絃 | 身 | 入絃 | 身 |
| 悟雪山房琴譜 | 向內入絃 | 身 | 向內入絃 | 身 |
| 槐蔭書屋琴譜 | 出絃 | 徽 | 入絃 | 身 |
| 荻灰館琴譜 | 向內入絃 | 身 | 入絃 | 身 |
| 與古齋琴譜 | 入絃 | 身 | 入絃 | 身 |
| 百瓶齋琴譜 | 入絃 | 身 | 入絃 | 身 |
| 琴學尊聞 | 向內入絃 | 身 | 入絃 | 身 |
| 琴學入絃門 | 入絃 | 身 | 入絃 | 身 |
| 蕉庵琴譜 | 向內入絃 | 身 | 向內入絃 | 身 |
| 琴瑟合譜 | 向內入絃 | 身 | 向內入絃 | 身 |
| 白菡萏香館琴譜 | 入絃 | 身 | 入絃 | 身 |
| 天聞閣琴譜 | 向內入絃 | 身 | 向內入絃 | 身 |
| 枕經葄史山房襍抄 | 入絃 | 身 | 入絃 | 身 |
| 希韶閣琴譜集成 | 向內 | 身 | 向內入絃 | 身 |
| 希韻閣琴瑟合譜 | 向內入絃 | 身 | 向內入絃 | 身 |
| 枯木禪琴譜 | 入絃 | 身 | 入絃 | 身 |
| 鳴盛閣琴譜 | 入絃 | 入絃 | ||
| 琴學初津 | 入絃 | 身 | 入絃 | 身 |
| 琴學秘訣 | 向內 | 身 | 向內 | 身 |
| 琴學摘要 | 入絃 | 身 | 向內入絃 | 身 |
| 琴學叢書 | 向內 | 身 | 向內 | 身 |
| 琴學管見 | 向外出絃 | 徽 | 向內入絃 | 掌 |
| 梅庵琴譜 | 入絃 | 身 | 入絃 | 身 |
| 桐心閣指法析微 | 向內入絃 | 身 | 向內入絃 | 身 |